Neymar & de kortsluiting 

‘Je zou het bijna Dante’s inferno noemen.’
Brian Glanville

Alsof ze de uitvaart van hun gevallen ster Neymar bijwonen, zo staan de Braziliaanse spelers erbij voor hun halve finale van het WK 2014 tegen Duitsland. Het gevolg is wéér een nederlaag van epische proporties op eigen bodem: 7-1. 

Rob Velthuis 

1950 en 2014. Twee WK’s in Brazilië, twee vernederingen voor eigen publiek. Met daartussenin vijf wereldtitels, elders ver weg opgehaald. Alsof pas op grote afstand de schroom verdwijnt om speelsheid te combineren met doeltreffendheid. 

Bij de eerste deceptie valt in Maracanã een onaardse stilte onder de 200.000 toeschouwers, die allen tezamen een magisch record vormen. De spelers van Uruguay durven uit mededogen hun 2-1 triomf niet uitbundig te vieren. 64 Jaar later ontketent de tweede voetbalramp van epische proporties op sociale media een nooit eerder vertoonde digitale herrie op sociale media. 

De doodse stilte die de niet verwachte wereldtitel van Uruguay begeleidt, wordt gevolgd door een racistisch getinte volkswoede waaruit het grootste nationaal trauma van Brazilië groeit. Een trauma waarvan de sporen bij de beoogde herkansing in 2014 nog niet zijn gewist.  

Analfabeten 

De twee WK’s in Brazilië verschillen van elkaar als dag en nacht.  In 1950 bestaat de Braziliaanse samenleving voor tachtig procent uit arme analfabeten, met daarboven een kleine middenklasse en een groep rijke blanken. Er is geen geld voor scholen en ziekenhuizen, desondanks veroorzaakt de bouw van het grootste stadion ter wereld geen enkel protest.  

De onderlaag kent zijn plaats in de gesegregeerde samenleving. Desondanks is het prestigeobject een tempel voor rijk én arm (het gigantische onderste terras met goedkope staanplaatsen loopt af tot op borsthoogte aan de rand van het veld). Tegen Uruguay verzamelt meer dan tien procent van Rio’s bevolking zich in Maracanã. 

In het inmiddels drie keer verbouwde stadion is dat 64 jaar na dato totaal anders. De imposante schotel van weleer is een alledaags modern stadion geworden met 78.838 zitplaatsen. Geen goedkope volksrangen, zelfs niet bij de thuiswedstrijden van Flamengo en Fluminense. Voetbal schuift op van passionele volkssport naar een zakelijk pronktoneel voor de elite. Met het wereldkampioenschap van 2026 als (voorlopig) dieptepunt. 

Onverantwoord 

Na de toewijzing van het WK 2014 glijdt het bloeiende Brazilië in een krimpende economie. Die maakt de gigantische investeringen in de infrastructuur van Rio en de accommodaties voor het WK en de Olympische Spelen van 2016 (voor de daaropvolgende Paralympics is het geld zelfs op) onverantwoord.  

Tijdens de Confederation Cup in 2013 en vlak voor het WK gaan miljoenen Brazilianen protesterend de straat op. Zij eisen betere sociale voorzieningen en minder corruptie in plaats van investeringen in prestigieuze sportevenementen. 

Die corruptie en investeringen gaan hand in hand. Het oorspronkelijk budget van 2.3 miljard voor WK-stadions en organisatie blijkt daardoor bijna vervijfvoudigd. Daarbovenop, blijkt uit gelekte vertrouwelijke documenten, vloeien alle inkomsten uit kaartverkoop, televisierechten en sponsoring buiten de zeef van de belastingdienst om netto naar de Fifa. 

Volgens Follow The Money, het platform voor onderzoeksjournalistiek, kost het WK Brazilië 11,5 miljard dollar, terwijl de Fifa er rond de 4 miljard dollar aan overhoudt. 

Omkoopschandaal 

En dan is er het omkoopschandaal rond de twee hoogste Braziliaanse voetbalofficials dat voor het WK 2014 een climax beleeft. Eindelijk wordt met documenten bewezen wat iedereen weet. Eind jaren negentig zijn João Havelange en zijn toenmalige schoonzoon Ricardo Teixeira, destijds respectievelijk voorzitter en vicevoorzitter van de Fifa, meer dan 10 miljoen dollar rijker geworden dankzij steekpenningen van ISL. Dat marketingbedrijf, in 2001 failliet gegaan, verkocht de televisierechten voor de Fifa.  

Teixeira, voorzitter van het WK organisatiecomité, wordt zijn functie ontnomen; Havelange wordt gedwongen terug te treden als erevoorzitter van de Fifa. Het is maar een hoofdstuk uit Fifa’s steeds verder uitdijende fraudebijbel, met de Oude Testamenten Havelange en Blatter en het Nieuwe, Infantino. Kort voor de WK-aftrap volgen onthullingen over miljoenen omkoopgeld bij de toewijzing van het WK 2022 aan Qatar. 

Vervloekt stadion 

Onder dat gesternte moet de revanche voor 1950 wel op een mislukking uitdraaien. Waarom is dat vervloekte stadion waar het Braziliaanse trauma om draait niet met de grond gelijkgemaakt? De verbouwing vergt een half miljard euro, waarna Maracanã in het speelschema door het gastland als de pest wordt gemeden, tot het niet anders kan: de finale.   

Zo gaat het een jaar eerder tijdens de generale repetitie, de Confederation Cup. Triomferend slalomt Brazilië door het land, om uiteindelijk in de finale in Maracanã regerend wereldkampioen Spanje met 3-0 te verslaan. De euforie over het nemen van dat mentale struikelblok legt de Seleção de druk op van het favoriet zijn. Het is tegelijkertijd een rookgordijn dat de matige kwaliteit van de selectie verhult. 

Misplaatst 

Waar in 1950 een superieur team aantreedt, wordt bij de selectie van Luiz Felipe Scolari snel duidelijk dat de slogan op de spelersbus een misplaatste is: Preparems! O hexa está chegando! – Bereid je voor! De zesde titel komt eraan! De coach, die in 2002 Brazilië de laatste wereldtitel bezorgde, gebruikt liefst twintig spelers van wie er maar twee in eigen land spelen. Slechts zes spelers met WK-ervaring bovendien, ook beoogd sterspeler Neymar is een debutant. 

Met hangen en wurgen worstelen de verre van Goddelijke Kanaries zich met hard spel door het toernooi. Na zwaar bevochten zeges tegen Kroatië en Kameroen en 0-0 tegen Mexico is het in de eerste knock-out fase tegen Chili bijna einde verhaal. Met een spectaculaire redding in de eerste helft en twee gestopte ballen in de strafschoppenserie (eindstand na verlenging 1-1) houdt doelman Júlio César zijn ploeg in het toernooi. 

Vallende clown 

Mentale problemen achter die ontsnapping vormen de kiem van de uiteindelijke vernedering. Neymar is geen Pelé, zoveel is duidelijk. Opvallen doet hij, het hele toernooi al, als vallende en eindeloos rollende clown. Als aansteller. David Luiz en Júlio César zijn aan het einde van de verlenging in tranen. Aanvoerder Thiago Silva is zo gespannen dat hij weigert een strafschop te nemen. 

Het leidt tot een mediagolf over de emotionele en mentale instabiliteit van de Seleção. Scolari roept hulp in van psycholoog Regina Brandão, die voor het toernooi profielen heeft gemaakt van alle spelers. Wat het ook doet, de 2-1 zege in de kwartfinale tegen het Colombia van WK-uitblinker Rodriguez is uitstel van executie. 

Hoop 

De aanloop naar de vale dinsdagavond 8 juli in stadion Mineirão in Belo Horizonte is desondanks niet zonder hoop. Want hoeveel beter hebben die Duitsers het nou gedaan? 

Goed, de Braziliaanse afweer rammelt omdat centrale verdediger David Luiz vooral aanvallend is ingesteld. Er wordt bij voorkeur aangevallen over de vleugels met opkomende backs die nooit de achterlijn halen. Spits Fred is mede daardoor een eenzaam en hopeloos geval. Zorgelijker zijn de afwezigen in de halve finale: Neymar die een gebroken wervel heeft opgelopen tegen Colombia en de geschorste Thiago Silva. 

De Duitsers zijn, als zo vaak, het toernooi eveneens zwak begonnen. Moeizame groepswinst, een magere overwinning na verlenging in de achtste finale op Algerije en winst in de kwartfinale op het passieve Frankrijk dankzij één snel doelpunt.  

Braziliaanse boter 

Daar staan ze dan tijdens het volkslied in Mineiro. De treurende aanvoerder David Luiz en doelman Julio Cesar die het shirt met nummer 10 omhoog houden, alsof Neymar is overleden. Elf minuten later ligt de eerste bal achter Cesar. Wie van de schrik tussen minuut 23 en 29 een biertje is gaan halen ziet bij terugkomst 4-0 op het scorebord staan.  

Het is een perfect uitgevoerde executie van een weerloze prooi. De Duitsers lijken het sambavoetbal te hebben overgenomen, al is in de moeizaam gewonnen finale tegen Argentinië alle brille weer weg. Frivool spelend snijden ze door wat weinig meer is dan zachte Braziliaanse boter, tot ze uit respect inhouden en bij treffers zeven stoppen. En op de valreep een fooi weggeven. 

Op Facebook en Twitter stijgt aantal interacties over de onthutsende ontwikkelingen naar recordhoogten van respectievelijk 200 en 53.6 miljoen. Zeven dagen voor het stilterecord in 1950 heeft Brazilië in de finalepoule Zweden met 7-1 weggeblazen. Dankzij de Duitse efficiëntie hebben ze nu ook de recordscore aan de andere kant te pakken. En de eerste thuisnederlaag sinds 1975. 

Kortsluiting 

Apagão, is de verklaring van Scolari. Kortsluiting. “Je zou het bijna Dante’s inferno noemen”, schrijft Brian Glanville in zijn boek The Story of the World Cup, verwijzend naar verdediger Dante, die tegen Duitsland Thiago Silva vervangt. 

Net zo goed kan worden geconcludeerd dat Neymar vanaf de tribune zijn vroege Waterloo vindt. Nooit zal de beoogde wondervoetballer Brazilië voeren naar het enige dat er telt: wereldkampioen. Tweemaal is de vernederende kwartfinale het hoogst haalbare. Wat dat betreft is de vierde plaats -na ook nog een 3-0 nederlaag tegen Nederland- in 2014 een uitschieter sinds de laatste wereldtitel in 2002. Steeds verder verbleekt de Braziliaanse voetbalmagie. 

Brazilië zwelgt in bijgeloof. Staat niemand erbij stil dat de jonge, nog dromende Neymar op zijn trapveldje in Praia Grande, nabij havenstad Santos, bezwangerd is door de geest van Barbosa? De keeper die de doelpalen verbrande waartussen op 16 juli 1950 de bal verdween die zijn land in rouw dompelde? De daarvoor eeuwige vervloekte, die pas rust vond op de dodenakker van Praia Grande, pal naast dat trapveldje van de WK-debutant met te grote dromen.